onze verhalen

Vandaag stemmen veel mensen. Maar niet iedereen begrijpt vanzelf hoe dat werkt.

Vandaag zijn de gemeenteraadsverkiezingen. In heel Nederland gaan mensen naar het stembureau.
Voor veel kiezers is dat routine.
Maar voor een deel van de inwoners is het proces minder vanzelfsprekend.
Overheidsinformatie wordt vaak voor iedereen gemaakt. Daardoor bereikt het juist niet iedereen.
Gemeentes gaan er regelmatig van uit dat een duidelijke brief voldoende is. Maar een verkiezing is geen simpele boodschap. Voor veel mensen is het een proces: begrijpen wat er gebeurt, weten wat je moet doen en uiteindelijk het stembureau kunnen vinden.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen in Nieuwegein zagen we datzelfde vraagstuk.
De informatie klopte inhoudelijk. Maar de vorm ging uit van één type lezer. Terwijl de doelgroep allesbehalve uniform is.

Eerst begrijpen hoe informatie gelezen wordt

Bij dit soort opdrachten beginnen wij niet bij het middel, maar bij het moment waarop iemand informatie nodig heeft. Welke vragen heeft iemand als hij de envelop opent? Wat moet hij daarna weten? En wanneer heeft hij opnieuw een signaal nodig? Van daaruit ontwerp je geen losse middelen, maar een systeem.
In Nieuwegein ontstond dat systeem uit drie onderdelen:

een beeldbrief bij de stempas

een persoonlijke kaart voor jonge stemmers

duidelijke aanduiding van stembureaus

Drie momenten in hetzelfde proces: begrijpen, herinneren en vinden.

Waar het vaak misgaat

Veel verkiezingscommunicatie is geschreven alsof iedereen al weet hoe stemmen werkt.
Maar dat klopt niet. In Nieuwegein heeft ruim 12 procent van de inwoners moeite met lezen.
En voor jongeren die voor het eerst mogen stemmen is het hele proces nieuw.
Als je die groepen niet meeneemt, ontstaat er verwarring. Niet omdat de informatie ontbreekt, maar omdat de uitleg niet aansluit bij hoe mensen informatie verwerken.
Daarom wordt binnen gemeenten steeds vaker gewerkt met B1 taal: korte zinnen en duidelijke formuleringen.
Maar duidelijke taal alleen is niet genoeg.
De structuur van informatie moet ook kloppen.

Case: Verkiezingsinformatie in Nieuwegein

De gemeente vroeg ons drie middelen te ontwikkelen: een beeldbrief, een mailing voor jonge stemmers en aanduiding van stembureaus.
Beeldbrief bij de stempas
Alle stemgerechtigde inwoners ontvingen een stempas met een beeldbrief als bijsluiter.
De inhoud was al zorgvuldig voorbereid, maar wij hebben gestuurd op de leesbaarheid van het geheel.

duidelijke indeling met kleurvlakken en kaders

instructies in een vaste volgorde met nummering

grotere tekstgrootte dan gebruikelijk

illustraties die alleen de handeling tonen

De afbeeldingen waren realistisch: een stempas, paspoort en kieslijst zoals mensen die daadwerkelijk in handen krijgen. Omdat de brief samen met de stempas in dezelfde envelop zat, herkende de lezer het document meteen. Aanvullende informatie bijvoorbeeld wat te doen bij een kwijtgeraakte stempas plaatsten we in aparte grijze kaders.
Zo bleef de instructie zelf helder.
Op de voorkant kwam een korte tijdlijn met de drie belangrijkste momenten richting de verkiezingsdag.
Het lezerspanel van de gemeente testte de nieuwe brief.
Alle twaalf respondenten beoordeelden hem als “heel begrijpelijk”.
Voor 91% hielpen de afbeeldingen om de tekst beter te begrijpen.

Persoonlijke kaart voor jonge stemmers

Voor jongeren die voor het eerst mochten stemmen lag er een andere vraag: hoe zorg je dat de boodschap persoonlijk voelt? In eerste instantie was een generieke brief van de burgemeester voorzien.
Wij stelden voor om de kaart te personaliseren.

Op de voorzijde stond groot:
“[Voornaam], jij mag stemmen.”

Ook de tekst begon met de naam van de ontvanger. Daarnaast voegden we een foto van de burgemeester toe en een handgeschreven naam die leek alsof die met pen op de kaart was gezet.
212 jongeren ontvingen deze kaart. De kaart werd uitgevoerd als selfmailer: het adres werd direct op de kaart gedrukt, zonder envelop. Daardoor ziet de ontvanger meteen dat de post persoonlijk voor hem bedoeld is. Een praktisch voordeel: er hoefden geen adressen meer handmatig geplakt te worden.

Duidelijke aanduiding van stembureaus

Normaal worden stembureaus aangeduid met tijdelijke gele wegwijzers met alleen de tekst “stembureau”.
Voor Nieuwegein ontwikkelden we raamborden met een korte boodschap:
“Stem hier Gemeenteraadsverkiezingen.”
De borden zijn gemaakt van kanaalplaat en hebben een driehoeksvorm, zodat de boodschap aan twee kanten leesbaar is.
Met vier zuignappen kunnen ze eenvoudig aan ramen worden bevestigd.
In totaal werden 40 borden geplaatst bij 31 stembureaus, verdeeld over 25 locaties.
Bij het ontwerp hebben we samen gekeken naar de hoeveelheid informatie op het bord.
Uiteindelijk kozen we bewust voor een korte boodschap.
Zo is in één oogopslag duidelijk dat hier gestemd kan worden.
Om de borden duurzaam te maken, werd de verkiezingsdatum niet op het bord gedrukt maar op een verwisselbare sticker.
Zo kan hetzelfde bord bij volgende verkiezingen opnieuw worden gebruikt.

Eén moment goed ontwerpen bespaart jaren improvisatie

Informatievoorziening rond verkiezingen wordt vaak per keer opnieuw georganiseerd.
Dat lijkt efficiënt, maar het betekent ook dat dezelfde keuzes telkens opnieuw moeten worden gemaakt.
Door één keer goed na te denken over structuur, middelen en vormgeving ontstaat een basis die jarenlang bruikbaar blijft.
Niet alleen voor deze verkiezing, maar ook voor de volgende.

Vandaag brengen mensen hun stem uit.

Voor sommigen is dat vanzelfsprekend.
Voor anderen helpt het als informatie net iets duidelijker, persoonlijker of zichtbaarder wordt gemaakt.
Wie daar vooraf goed over nadenkt, maakt verkiezingsinformatie niet alleen correct maar ook echt bruikbaar.
Wil je eens kritisch kijken naar hoe jouw organisatie informatie deelt met verschillende doelgroepen?

Wij denken graag mee.
Neem contact met ons op.